De grootste kennisbank van het HBO

Inspiratie op jouw vakgebied

Vrij toegankelijk

Terug naar zoekresultatenDeel deze publicatie

How to guide effective student questioning?

How to guide effective student questioning?

Samenvatting

Samenvatting
Dit proefschrift gaat over de uitdaging voor leerkrachten in het basisonderwijs om leervragen van leerlingen een plaats te geven in hun onderwijs. Leervragen betreffen vragen die leerlingen zelf stellen, voortkomend uit persoonlijke belangstelling of verwondering en gericht op het willen weten en begrijpen. Het gebruik van leervragen van leerlingen in het onderwijs kan een positieve bijdrage leveren aan het leren van leerlingen. Zelf leervragen stellen versterkt de intrinsieke motivatie van leerlingen en bevordert de ontwikkeling van een onderzoekende houding. Zelf leervragen onderzoeken, bevordert de ontwikkeling van cognitieve en metacognitieve vaardigheden en ondersteunt zelfgestuurde kennisconstructie. Ook aan het lesgeven van leerkrachten kan het positief bijdragen. Leerkrachten kunnen leervragen gebruiken om meer zicht te krijgen op de voorkennis van leerlingen, te begrijpen hoe leerlingen redeneren, om onderzoeksactiviteiten op te starten en de betekenis van de leerstof voor de leerlingen te versterken.
Helaas blijken leervragen van leerlingen zeldzaam en blijven daardoor veel kansen voor het leren en lesgeven onbenut. Om dit te veranderen hebben leerkrachten een cruciale rol. Leerkrachten staan voor de uitdaging ruimte te bieden aan leervragen van leerlingen, terwijl zij ook de verantwoordelijkheid hebben leerstofdoelen te behalen. Leerkrachten hebben behoefte aan ondersteuning die hen in staat stelt “effectief vraaggestuurd onderwijs” te realiseren, gedefinieerd als onderwijs waarbij leerlingen eigen leervragen stellen en onderzoeken die bijdragen aan het leren van de beoogde leerstof.
Dit proefschrift heeft als doel ondersteuning te ontwikkelen en te onderzoeken die leerkrachten helpt in de begeleiding van effectief vraaggestuurd onderwijs. De centrale vraag in het proefschrift is: Hoe kunnen leerkrachten ondersteund worden in de begeleiding van vraaggestuurd onderwijs? Omdat eerder onderzoek heeft aangetoond dat mindmapping zowel de vrijheid voor leervragen als de structuur voor het borgen van leerstofinhouden kan bieden, wordt onderzocht of en op welke wijze mindmappen een rol kan spelen bij de begeleiding van effectief vraaggestuurd onderwijs.
De onderzoeksbenadering in dit proefschrift is ontwerponderzoek. De opbouw van de studies volgt de stadia van dit type onderzoek. Eerst worden in een valideringstudie de ontwerpprincipes voor de begeleiding van effectief vraaggestuurd onderwijs in de literatuur gezocht. Dan wordt in een ontwikkelstudie een praktische oplossing op basis van deze ontwerpprincipes ontwikkeld. Vervolgens onderzoekt een effectiviteitstudie de effecten van deze oplossing op de leeropbrengsten van de leerlingen. Tenslotte wordt in een implementatiestudie verkend of de ontwikkelde oplossing ook toepasbaar is voor een verscheidenheid aan leraren in verschillende basisscholen.
Hoofdstuk 2
De valideringsstudie in hoofdstuk 2 heeft tot doel om de ontwerpprincipes te identificeren die nodig zijn om een praktische oplossing te ontwikkelen voor de begeleiding van effectief vraaggestuurd onderwijs. De volgende onderzoeksvraag werd gesteld in dit systematische kwalitatieve literatuuronderzoek: Welke ontwerpprincipes kunnen in de literatuur worden gevonden ten aanzien van de begeleiding van effectief vraaggestuurd onderwijs?
Om de onderzoeksvraag te beantwoorden zijn 36 studies geselecteerd op basis van zowel onderzoeks- als verslagskenmerken. Alle studies waren wetenschappelijke empirische onderzoeken naar de begeleiding van leervragen in het basisonderwijs, gepubliceerd na 1990. De studies zijn geanalyseerd aan de hand van een matrix, die de drie fasen in het vraagproces (oproepen, formuleren en beantwoorden) verbindt met drie perspectieven op leerkrachtbegeleiding (leerkrachtkenmerken, instructieactiviteiten en de ondersteuning van het vraagproces)
De resultaten tonen dat leerkrachten een verscheidenheid aan lesgevende strategieën combineren om leerlingen te begeleiden in de drie fasen van het vraagproces. Door de patronen in de leerkrachtbegeleiding te analyseren werden vier ontwerpprincipes geïdentificeerd: (1) creëer een ondersteunende klassencultuur door de waarde van elke vraag voor leren te benadrukken, (2) definieer een conceptuele focus voor de leervragen door het vaststellen van een kerncurriculum, (3) bevorder de gezamenlijke verantwoordelijkheid en samenwerking in de klas voor het verkennen en uitbreiden van het kerncurriculum, en (4) visualiseer de relatie van de leervragen en antwoorden met het kerncurriculum.
Hoofdstuk 3
De ontwikkelstudie in hoofdstuk 3 had tot doel om zowel een praktische oplossing te ontwikkelen voor de begeleiding van vraaggestuurd onderwijs, als ook theoretisch inzicht te verwerven of en hoe deze oplossing leerkrachten zou kunnen ondersteunen. Gebaseerd op literatuur over het visualiseren van kennis in conceptmap en mindmaps is digitaal mindmappen in de praktische oplossing centraal gesteld. De onderzoeksvraag was: Wat is de relevantie, haalbaarheid en effectiviteit van digitaal mindmappen in een scenario voor de begeleiding van vraaggestuurd onderwijs?
Om de onderzoeksvraag te beantwoorden is een meervoudige case studie uitgevoerd waarin een prototype van een scenario voor de begeleiding van vraaggestuurd onderwijs werd ontwikkeld, geïmplementeerd en geëvalueerd in meerdere rondes. Twaalf leerkrachten in negen klassen namen deel aan de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van dit scenario, waarin mindmappen een centrale rol speelde in vijf opeenvolgende fases van vraaggestuurd onderwijs: voorbereiding, introductie, vragen stellen, kennisbouwen en evaluatie. Video-opnames van klassenactiviteiten en interviews met de leraren waren de primaire data. De analyse richtte zich op de betrouwbaarheid van de structuur en op betrouwbaarheid van het proces. De betrouwbaarheid van de structuur werd geoperationaliseerd als de mate van naleving van activiteiten in de vijf fases en gelijke tijdsduur. De betrouwbaarheid van het proces was geoperationaliseerd als de relevantie, haalbaarheid en effectiviteit van het scenario voor de begeleiding van vraaggestuurd onderwijs, zoals dit werd ervaren door de leerkrachten.
De resultaten tonen dat de leerkrachten de meeste activiteiten in de verschillende fases uitvoerden zoals beoogd. Tien leerkrachten gaven aan dat zij en hun leerlingen enthousiast waren over deze manier van werken in de klas, omdat het scenario relevant, haalbaar en effectief was voor de begeleiding van vraaggestuurd onderwijs. Twee leerkrachten waren positief over de eerste drie fases van het scenario, maar waren kritisch over de haalbaarheid en effectiviteit van mindmappen voor de fases van kennisbouwen en evaluatie. Deze twee leerkrachten vonden de effecten van de klassenmindmap op het gezamenlijk leren van leerlingen nog beperkt en zagen daarnaast dat sommige leerlingen moeite hadden met het tekenen van de eigen mindmaps. De resultaten tonen dat het scenario over het algemeen als een functionele ondersteuning werd ervaren in de vijf fases van de begeleiding van effectief vraaggestuurd onderwijs.
Hoofdstuk 4
Het doel van de effectiviteitsstudie in hoofdstuk 4 was om te bepalen of in welke mate de leerlingen de leerstofdoelen behaalden door het stellen en beantwoorden van hun leervragen. De onderzoeksvraag was: In welke mate halen leerlingen leerstofdoelen, geoperationaliseerd als (1) het leren van het kerncurriculum, (2) het uitbreiden van kerncurriculum en (3) het verfijnen van de conceptuele structuur van hun kennis, als leerkrachten vraaggestuurd onderwijs begeleiden met behulp van een scenario ondersteund door mindmappen?
De onderzoeksmethode bestond uit de vergelijking van voor- en nametingen van de betrokken leerlingen. De onderzoeksgroep bestond uit 276 leerlingen, tussen de 8 en 12 jaar oud, verdeeld over 10 klassen in twee basisscholen. In elke school werkten de leerkrachten en leerlingen zes weken aan een zelfgekozen onderwerp met het scenario. De expertmindmap van de leerkrachten werd aangehouden als de visualisatie van het kerncurriculum voor het onderwerp. Leerlingmindmaps, expertmindmap en klassenmindmap werden voor en na het leerarrangement verzameld als de primaire data. Om de resultaten van de mindmaptoets te valideren is voor en na het leerarrangement ook een multiple choice kennistoets afgenomen. Naast voor- en nametingen zijn tijdens de uitvoering van het scenario in de klassen video-opnames gemaakt en leerlingproducten zoals mindmaps en werkbladen verzameld. De analyse van de leerlingmindmaps richtte zich op overeenkomsten met en uitbreiding van het kerncurriculum en de kwaliteit van de conceptuele structuur. Correlaties van het aantal vragen en de focus van de vragen (op kerncurriculum of uitbreiding) met de leeropbrengsten in de mindmaps zijn berekend. Daarnaast zijn de correlaties tussen de ontwikkeling van de klassenmindmap en individuele leerlingmindmaps onderzocht.
De vergelijking tussen voor- en nametingen toonde dat ongeveer 80% van alle leerlingmindmaps op drie manieren beter werden: er werden meer kernconcepten uit de expertmindmap gebruikt, het aantal uitbreidingen op de kernconcepten nam toe en de kwaliteit van de mindmapstructuur verbeterde. Ongeveer 7% van de mindmaps bleef min of meer hetzelfde en 15% van de mindmaps nam juist af in mate van overeenkomst met de expertmindmap, uitbreiding of kwaliteit van de structuur. Tegelijkertijd werd een significant matig positief effect geconstateerd in de multiple choice kennistoets. De analyse van de leervragen toonde geen correlatie met individuele leeruitkomsten, maar er was wel een significant effect op de ontwikkeling van de gezamenlijke klassenmindmap. Tevens had de ontwikkeling van de klassenmindmap een significant effect op het gebruik van kernconcepten en de kwaliteit van structuur in de leerlingmindmaps. Op basis van deze resultaten kon geconcludeerd worden dat het scenario een effectieve bijdrage levert aan het behalen van leerstofdoelen door een

Toon meer
OrganisatieHogeschool van Arnhem en Nijmegen
LectoraatEigentijds Beoordelen en Beslissen
Leren tijdens de Beroepsloopbaan
Leren met ICT
Meervoudige Professionaliteit van Leraren
Responsief Beroepsonderwijs
Jaar2018
TypeProefschrift
DOI10.13140/RG.2.2.20686.51521
HDL20.500.12470/1221
TaalOnbekend

Op de HBO Kennisbank vind je publicaties van 26 hogescholen

De grootste kennisbank van het HBO

Inspiratie op jouw vakgebied

Vrij toegankelijk